Madaniy boyliklarni tamg'alash ekspertizasi - bu zargarlik buyumlar ishlab chiqarilgan metallni o'rganishdir. Uning sinov tamg'asi, ism belgisi bormi, ular haqiqiymi, sinov tamg'asi mahsulot qotishmasining haqiqiy tarkibiga mos keladimi degan savollarning barchasiga tamg'alash ekspertizasi javob berishi kerak.

Zamonaviy davlatlararo Gost 30649-99 zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan qimmatbaho qotishmalar (markalar) tarkibini tartibga soladi, ularning tarkibi yillar davomida ishlab chiqilgan va bundan tashqari u MS ISO "Zargarlik buyumlari. Qotishmalardagi qimmatbaho metallarning tamg'alari" bilan uyg'unlashgan. Ushbu hujjat 40 ta qotishmaning kimyoviy tarkibiga qo'yiladigan quyidagi talablarni o'z ichiga oladi: 958 dan 375 gacha bo'lgan oltin asosidagi 2-5 komponentli tamg'larning 26 markasi; 960 dan 800 gacha bo'lgan kumush asosidagi tamg'alarning 5 markasi; 950 dan 900 gacha bo'lgan platina asosidagi tamg'alarning 6 markasi; palladiy-850-500 tamgasiga asoslangan 3 marka, shuningdek zargarlik buyumlari uchun sof oltin markalari. Ushbu qotishmalar juda keng iste'mol xususiyatlariga ega-yuqori korroziyaga chidamliligi, etarli egiluvchanligi, optimal quyish xususiyatlari, ishqalanishga chidamliligi, qotishma ranglari diapazoni va boshqalar. Ammo standart qotishmalar bilan bir qatorda zargarlar faqat tamg'aga asoslanib, hech qanday me'yoriy hujjat bilan tartibga solinmagan mahsulotlar va qotishmalar ishlab chiqarish uchun foydalanadilar. Shu bilan birga, qotishmalarning korroziyaga chidamliligini baholash uchun nafaqat tang'a, balki qimmatbaho metallarning atom tarkibi (100 qotishma atomidagi asosiy metall atomlari soni) ham muhimdir. Eng keng tarqalgan oltin qotishmalarini tahlil qilish zargarlik qotishmalarida oltin tarkibi atomni aniqlash va taqqoslash imkonini berdi. E'tiborlisi tomoni, oltinni xona haroratida korroziyaga chidamliligining jiddiy yomonlashishiga olib kelmasdan, yetarlicha katta miqdordagi kumush yoki qimmat bo'lmagan metall bilan qotirish mumkin. Xona haroratida va qotishma tarkibida 50% (at.) oltin bo'lsa mis va kumush qo'shimchalari korroziv muhitga korroziyaga chidamliligini kamaytirmaydi.

Shuning uchun mahsulotlarning "tamg'asi" va "sifati" bir xil bo'lishi va identifikatsiya ekspertizasi va mahsulotlarning haqiqiyligini tekshirilishi kerak.

Tamg'a nazorati sharoitida qimmatbaho metalning tamg'asi odatda Folfgard usuli bilan, tamg'a toshida, tamg'a eritmasi usuli orqali o'rnatiladi. Shu bilan birga, qotishma tarkibidagi aralashmalarni tamg'a bilan bigalikda faqat rentgen-lyuminestsent spektroskopiya yordamida hal qilinadi. Shunday qilib, spektral usullar, xususan rentgen-lyuminestsent tahlil yordamida tekshiriladigan metallning tarkibi nafaqat qotishmaning haqiqiyligini aniqlashga, balki uning salbiy, toksik aralashmalar tarkibiga muvofiqligini aniqlashga imkon beradi.

Jahon zargarlik buyumlari bozorida zargarlik buyumlari ishlab chiqaruvchilari, restavratorlari va kollektsionerlari tomonidan ishlatiladigan qimmatbaho va rangli qotishmalarning ko'plab savdo nomlari mavjud, xususan, ularning ba'zilari qimmatbaho metall tarkibiga ega emas, ammo tashqi ko'rinishida unga o'xshaydi. Sanoat standartlari qimmatbaho qotishmaning yuqori sifatli tarkibini ta'minlaydi, fizik-mexanik xususiyatlarni yo'naltirilgan tarzda tartibga solish, qotishmaning tegishli shakllarga quyilishi va nuqsonlar paydo bo'lmasdan bosim tufayli hosil bo'lish qobiliyatini ta'minlaydi. Standartlar bilan standartlashtirilmagan qimmatbaho metallarning aralashmalarini, ularning miqdoriy tarkibini aniqlash masalasi nafaqat ularning inson tanasiga zararli ta'siri nuqtai nazaridan, balki tashqi ko'rinishini, rang go'zalligini, umuman korroziyaga chidamliligini saqlash nuqtai nazaridan ham ko'rib chiqilishi kerak. Biroq, bugungi kunda ushbu mavzu endi dolzarb bo'lib kelmoqda.

Zargarlik buyumlarining miqdoriy soxtalashtirilishi zargarlik buyumlari parametrlarining (massasi, hajmi, uzunligi) sezilarli darajada og'ishi tufayli iste'molchining aldovi natijasida yuzaga keladi. Noto'g'ri o'lchash vositalaridan foydalanish, shuningdek o'lchash asboblaridan foydalana olmaslik miqdoriy soxtalashtirishning eng keng tarqalgan usuli hisoblanadi. Bunday holda, tekshirish tamg'asi va guvohnomasiz soxta o'lchovlar va asboblar (tarozilar) ishlatiladi. Ya'ni, zargarlik buyumlari bo'yicha mutaxassisning kasbiy malakasi metrologik kompetentsiyani ham o'z ichiga olishi kerak.

Zargarlik buyumlarini tortish analitik tarozida amalga oshiriladi (yoki og'irlik mahsulot uchun ilova qilingan hujjatlarga muvofiq o'rnatiladi). Oltin, palladiy, platina mahsulotlari - 0,001 g gacha, kumush - 0,1 g gacha. Kichik mahsulotlar 0,01 g gacha, katta - 0,1 g gacha aniqlik bilan hal qilinadi. Soxtalashtirish mahsulotlarni yuqori narxlarda sotish orqali iste'molchilarni aldashga olib keladi.